De tekenaar

Kolonioloog'Kolonioloog' Wil Schackmann deelt verhalen, anekdotes en wetenswaardigheden met u 
over de Koloniën van Weldadigheid. Aanleiding is het project 'Post van Weldadigheid', een 
crowdsourcingproject waarbij de brieven van de Maatschappij van Weldadigheid 
doorzoekbaar worden gemaakt. 

Meedoen? Kijk op de website VeleHanden.

 

Ik heb hem. Bovenaan dit stukje noemde ik al even dat ik ernaar op zoek was. Alleen heb ik lang gezocht naar iemand met de achternaam Van Gielen. Dat komt omdat de toenmalige directeur (en latere inspecteur der koloniën) Wouter Visser in 1826 schrijft dat hij 'prenten bij van Gielen heeft besteld'. Rekening houdend met de gebruikelijke slordigheid met namen heb ik ook mensen met de achternaam Giel onder de loep genomen, maar alles zonder resultaat.

Als ik dan nog eens heel goed kijk naar onderstaande plaat, een 'gezigt op de vrije kolonie No 3 Willemsoord genoemd', dan staat daar linksonder toch redelijk duidelijk 'H.V.Geelen fecit', oftewel H.V.Geelen heeft dit gemaakt.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Het staat er duidelijker dan onder de bekendere tekeningen van de etablissementen in Veenhuizen, zie bijvoorbeeld hier het eerste gesticht, maar dat is ook van dezelfde tekenaar.

Iemand van Old Steenwiek, het blad van de Historische Vereniging Steenwijk en Omstreken, vertelde mij dat de achtergrond van deze Willemsoord-plaat in grote lijnen wel klopt, met links de Woldberg, in het midden de Steenwijker toren en rechts het kerkje van Kerkbuurt, maar niet helemaal in de juiste verhouding. En de kolonie en de akkers staan er wel heel erg keurig recht bij.

Dat geldt ook voor de andere werken van H.V.Geelen. Hij neemt wel alle elementen van de omgeving mee, maar om het allemaal op één plaat te krijgen wurmt die alles wat naar elkaar toe, zie ook de discussie onder het plaatje van de kerken. En alles wat de kolonie aangaat, ziet er altijd behoorlijk opgeleukt uit. Zie bijvoorbeeld het binnenplein op deze 'Afbeelding van een gesticht voor kinderen te Veenhuizen (Provincie Drenthe) van binnen te zien'. Dat is te mooi om waar te zijn.



De enige reden dat ik Geelen bij de bedelaars ben gaan zoeken is dat het verhaal de ronde doet dat een bedelaarskolonist in 1826-1828 de tekeningen gemaakt heeft die in het maandblad De Vriend des Vaderlands zijn gepubliceerd. Waar dat verhaal precies vandaan komt, weet ik ook niet, maar ik heb het van een paar kanten gehoord. Dus ben ik de bedelaarsregisters doorgegaan en daar vind ik Hendrik van Geelen.

Hij wordt 19 april 1825 de Ommerschans binnengebracht door de stedelijke regering van Utrecht en krijgt in het boek gemerkt 'A' (toegang 0137.01 invnr 422) het nummer 1207. Hij is volgens die inschrijving een zoon van 'Christiaan van Geelen' en 'Helena Vermeulen', hij heeft het laatst in Utrecht gewoond en is ook in die stad geboren in 1780 op onbekende datum (er staan puntjes). Volgens wiewaswie was hij vijf jaartjes jonger. Het Nederduits-gereformeerd doopboek in Utrecht meldt op zondag 23 januari 1785 de doop van Hendrik van Geelen, zoon van Christiaan van Geelen en Helena Vermeulen.

Hendrik van Geelen is lang vijf voet, drie duim en drie streep, heeft een rond 'aangezigt', een smal voorhoofd, 'blaauwe oogen', bruin haar, een kleine neus, een gewone mond en een ronde kin. Als 'merkbare teekens' wordt genoteerd 'Geschonden door de kinderziekte'. Ze bedoelen de kinderpokken, hij is dus pokdalig.

Hij behoort tot de eerste groep die - op 23 mei 1825 - wordt overgeplaatst van de Ommerschans en die het tweede gesticht in Veenhuizen in gebruik neemt als bedelaarsgesticht. Dat wil zeggen dat hij goed kan werken, want die eerste groep was geselecteerd op bekwaamheid om ontginningswerk te doen.

De inschrijving loopt door in het boek gemerkt 'F' (toegang 0137.01 invnr 425), waar het signalement wordt aangevuld met de gelaatskleur 'bleek' en bij de merkbare teekenen nu inderdaad is ingevuld 'pokdalig'. En met de notitie '1 Sept 1829 overleden'. Dat klopt dus met het feit dat er na die tijd geen tekeningen meer geweest zijn. Maar helemaal zeker weten doe ik het nog niet, er kunnen wel meer 'H.V.Geelen's rondlopen.

Tot... ik de ultieme bevestiging vind. In de overlijdensakte van Hendrik van Geelen. Want daar wordt als beroep vermeld 'teekenmeester'. Het moet hem dus wel zijn.