Koningsdag

KolonioloogKolonioloog' Wil Schackmann deelt verhalen, anekdotes en wetenswaardigheden met u 
over de Koloniën van Weldadigheid. Aanleiding is het project 'Post van Weldadigheid', een 
crowdsourcingproject waarbij de brieven van de Maatschappij van Weldadigheid 
doorzoekbaar worden gemaakt. 

Meedoen? Kijk op de website VeleHanden.

 

Het blijft wennen. Ik heb zo in mijn hoofd zitten 30 april. En dan is het toch wel een hele overstap om aan 27 april gewoon te raken. Maar het is een kleine overstap in vergelijking tot die in de periode die we aan het indexeren zijn.
Koning Willem I is jarig op 24 augustus. In het hele land wordt 'Konings Jaardag' groots gevierd. Ook in de koloniën en, gezien de nauwe band tussen het koningshuis en de Maatschappij van Weldadigheid, misschien wel vooral in de koloniën. Alle koloniale gebouwen zijn uitbundig versierd met slingers en takken, er is 'muzijk', er wordt gedanst, 's avonds staan er brandende teertonnen, voor de jongeren zijn er spelen als 'sprietloopen, aaltrekken, in den zak loopen'.
Weet iemand misschien wat 'aaltrekken' is? Ik kan het niet vinden.
Maar in 1840 treedt Willem I af en wordt hij opgevolgd door zijn oudste zoon. En Willem II is jarig op... 6 december.
Een lulliger dag is er niet te vinden. Zowel vanwege het 'ongunstige jaargetijde' als omdat de dag ervoor het Sinterklaasfeest is.
In het bedelaarsgesticht Veenhuizen-2 besluit de directie om in 1842 de koningsdag dan maar helemaal niet te vieren. De sfeer is er toch al jaren gespannen (over het paasoproer van 1840 volgt binnenkort meer) en adjunctdirecteur Rensing vindt dat men op zijn hoede moet blijven 'op dat geene uitspanning tot uitspatting overslaat'. De dag ervoor was het al bijna fout gegaan, hij meldt dat 'op Sint Nicolaas avond ongeregeldheden zouden hebben plaats gehad indien onze politie dezelve niet gekeerd had'. Hij blaast zowel de oud- en nieuwviering als de koningsdag af.
Theo Zelders wees mij op batch 415 scan 637 met de veroordeling van een bedelaar die al talloze overtredingen op zijn naam heeft staan en toen ik daarop door ging zoeken, kwam ik erachter dat dat een verweer van adjunct Rensing was met betrekking tot koningsdag. Een aantal bedelaars onder aanvoering van ene Andreas Rieborn heeft een klacht bij de koning gedeponeerd 'over het niet vieren van s' Konings verjaardag en het houden van een Raad van Tucht op dien dag'. Dat hen een feestje door de neus geboord wordt is al erg, maar om juist die dag ook nog eens mensen te gaan bestraffen...
En ook niet een beetje bestraffen. Want onder andere staat die dag terecht de bedelaar Johannes Franciscus Schoutelen, die al zes keer eerder is veroordeeld wegens of het verkopen van koloniale kledingstukken of 'opruijing van mede kolonisten om niet te gaan werken' of poging tot desertie. Nu heeft hij weer twee hemden verkocht. Hij wordt veroordeeld tot veertien dagen geboeid in de cel zitten met om de andere dag te water en brood, maar 'aangezien hij een onverbeterlijk en in allen opzichte slegt sujet is, zoo heeft de raad vermeent te beproeven of hij door 15 rietjes slagen ook van zijne verkeerdheden zoude af te brengen zijn'.
Dus publieke tuchtiging in plaats van feest!!
De enige verontschuldiging van Rensing is dat 'de Raad van Tucht nu eenmaal geconvoceerd was'.
Het chagrijn op het tweede gesticht zal nog verder toenemen en een half jaar later leiden tot een grote opstand.
De verjaardag van zijne majesteit niet in december vieren maar ergens in de zomer, is het soort van pragmatische soepelheid dat je in de negentiende eeuw niet hoeft te verwachten.
En de moraal van dit verhaal is dat we boffen dat we niet onder Willem II leven en we morgen onder een zonovergoten hemel kunnen sprietlopen, aaltrekken en in de zak lopen.