Nieuws

Openbaar in 2014

digiloungeAan het begin van elk jaar komen in het Drents Archief nieuwe documenten beschikbaar voor het publiek. Het gaat om archiefstukken die vanwege openbaarheidsbeperkingen nog niet eerder aangevraagd mochten worden.

Lijst met vrijgegeven archiefstukken per 1 januari 2014.




‘Duitsland van levensbelang voor grensstreek’

CdK De Vos van Steenwijk verwachtte in 1938 economisch heil uit Duitsland
Dat is de conclusie van een rapport uit het archief van Kabinet van de Commissaris van de Koningin dat met ingang van 1 januari 2014 openbaar is. Aan het begin van elk jaar komen in het Drents Archief nieuwe documenten beschikbaar voor het publiek. Het gaat om archiefstukken die vanwege openbaarheidsbeperkingen nog niet eerder aangevraagd konden worden.

‘Het probleem Emmen’
Aanleiding van het rapport was een werkbezoek van de CdK met de burgemeester van Emmen aan de belangrijkste Duitse veenderijen in Vehnemoor bij Oldenburg, te Neustadt bij Hannover en te Schwegermoor bij Osnabrück zomer 1938. Zijn bevindingen deelde hij mee aan de Minister van Buitenlandse Zaken: 
‘Dit jaar werken ca. 1500 arbeiders uit Emmen in Duitsland, waarvan 900 z.g. ‘grenslopers’. Dat zijn zij die zo dicht bij de Vaderlandsche grenzen werken dat zij dagelijks naar huis gaan. […]
Over de prestaties van de Nederlandsche arbeiders zijn de Duitse werkgevers zeer tevreden, blijkbaar meer dan over die van tewerkgestelde Oostenrijkers. Het enige bezwaar dat men tegen hen had was de ongegeneerde wijze, waarop zij eventuele grieven bij hun werkgevers aanbrengen. Dit bezwaar zal wel gegrond zijn, maar hangt nu eenmaal met de aard van de mensen samen, hetgeen men ook wel begreep.’
In ‘Swegermoor’ bij Osnabrück was de huisvesting goed. Men deed zijn best om het bestaan van de arbeiders in de barakken op te fleuren. Neustadt maakte ‘een trieste indruk onder een motregen en een zeer sombere lucht’ De goede wil van Duitse zijde was daar wel aanwezig. Er komt in Neustadt zelfs een zeer goede nieuwe huisvesting in een aanbouw zijnde turfstrooiselfabriek, maar door het gebrek aan bouwvakarbeiders wordt de afbouw daarna uiterst langzaam.
De analyse van De Vos van Steenwijk  luidde: ‘ In de oorlogsjaren is in verband met de ook van Regeringswege gestimuleerde turfproductie een veel te grote arbeidersbevolking naar die gemeente [Emmen] gevloeid, die vrij spoedig na de wapenstilstand grotendeels werkloos is, terwijl er slechts zeer weinig perspectieven zijn dat deze bevolking ooit weer aan normaal werk zal komen. [..] Een tiental jaren geleden heeft men een aantal gezinnen laten emigreren naar Twente, Eindhoven, Staatsmijnen, maar die binnenlandse emigratie staat thans stop. Alleen buitenlandsche emigratie biedt enig uitzicht.’
Vroege huwelijken en veel kinderen maakte het probleem groter, meende de CdK. ‘Het is dan ook voor de veenstreken in dit gewest van levensbelang dat de tewerkstelling in Duitschland zoveel mogelijk wordt uitgebreid.’
Algemene conclusie: ‘De tewerkstelling van Nederlandsche arbeiders in Duitsland is een zeer goed geslaagde poging om de nijpende werkloosheid in de veenstreken, welke daar nu al sedert 1922 heerst, te verzachten. Men zit in deze provincie nu eenmaal met het ‘probleem Emmen’ een uitgestrekte gemeente met 47.000 inwoners met een abnormaal hoog percentage werklozen’.

Deze briefwisseling maakt deel uit van de archiefstukken uit de collectie van het Drents Archief die per 1 januari 2014 openbaar zijn. Opvallend is dat zo vlak voor de Tweede oorlog men zoveel economisch heil uit Duitsland verwachtte.

De archieven
In de lijst met vrijgegeven stukken staat onder meer het archief van de arrondissementsrechtbank, het Drents Landbouwgenootschap en diverse kerkelijke archieven. Op de lijst vindt u de naam van het archief en daarachter de inventarisnummers die openbaar zijn geworden. Voor een beschrijving van de inhoud van deze archieven en inventarisnummers kunt u kijken in het archievenoverzicht.